ورود | عضویت

یکاهای اصلی و فرعی در دستگاه بین‌المللی SI

برای اینکه اندازه‌گیری‌ پارامترها در فیزیک درست و قابل اعتماد باشه، باید از یکاها (واحدهایی) استفاده کنیم که ثابت و قابل بازتولید باشن. تو این صفحه با یکای اصلی و یکای فرعی و نحوه ارتباط یکاها با هم آشنا می شویم.

یکای اصلی چیست؟

✨ یکای اصلی، پایه و اساس همه اندازه‌گیری‌هاست.
دانشمندان و فیزیک دانان یک استاندارد برای اندازه گیری دقیق معرفی کردند و طی آن هفت یکای اصلی رو معرفی کردند که شامل طول ، جرم ، زمان ، دما ، مقدار ماده ، شدت جریان الکتریکی و شدت روشنایی است که در جدول زیر این مقادیر آورده شده است. این یکاها در واقع یک استاندارد جهانی هستند که به صورت اختصار به آن SI گفته می شود زیرا در واقع مخفف دو کلمه Standard International تشکیل شده اند

جدول یکاهای SI فیزیک دهم

کمیت نام یکا نماد یکا
طول متر m
جرم کیلوگرم kg
زمان ثانیه s
دما کلوین k
مقدار ماده مول mol
جریان الکتریکی آمپر A
شدت نور کندلا ( شمع ) cd

یکای فرعی چیست؟

🔹 یکای فرعی، یکاهایی هستند که بر اساس یکاهای اصلی تعریف می‌شن تعداد یکاهای فرعی بسیار زیاد است و تقریبا حفظ کردن همه آنها در امتحان و کنکور امری غیر ممکن است ، اما نکته امیدوار کنند این است که این یکاهای فرعی همگی از روی همین یکاهای اصلی بدست می آیند پس جای نگرانی وجود ندارد و برای بدست آوردن یکاهای فرعی ….

  • اولا باید تمامی یکاهای اصلی یعنی همان 7 مورد در جدول بالا را حفظ باشید.
  • ثانیا باید فرمول آن کمیت فرعی را بلد باشید به صورت مثال بدانید که سرعت متوسط یعنی جابجایی تقسیم بر زمان
  • در مرحله آخر واحدها را به درستی جاگذاری و ساده کنید

یکای فرعی کمیت نیرو را بدست آورید.

راه‌حل:
از پایه نهم به خاطر داریم که فرمول نیرو از حاصل ضرب جرم در شتاب بدست می آید یعنی به این صورت که F=ma بنابراین کافی است که واحدهای جرم و شتاب را بدانیم.
\[\begin{array}{l} F = ma\\ \to kg \times \frac{m}{{{s^2}}} \end{array}\]

جدول یکاهای فرعی

برای اینکه بتوانید یکاهای فرعی را به سادگی محاسبه کنید بهتر است فرمول های کتاب درسی رو به درستی حفظ کنید و تقریبا مهمترین فرمول‌هایی که باید حفظ باشید همین فرمول سرعت متوسط و شتاب متوسط است

جدول یکاهای فرعی

کمیت نام یکا نماد یکا
سرعت متر بر ثانیه \[\frac{m}{s}\]
شتاب متر بر مجذور ثانیه \[\frac{m}{{{s^2}}}\]
نیرو نیوتون \[kg \times \frac{m}{{{s^2}}}\]
فشار پاسکال \[\frac{{kg}}{{m \times {s^2}}}\]

در جدول بالا فقط یکای سرعت و شتاب رو حفظ کنید و باقی به راحتی محاسبه می شود.

تمرین در منزل

کمیت فیزیک شتاب در SI فرعی است یا اصلی؟ مرجع: سوالات نهایی هماهنگ 1402

راه حل و توضیحات:

به غیر از 7 کمیت اصلی یعنی ( طول ، جرم ، دما ، زمان ، مقدار ماده ، جریان الکتریکی ، شدت روشنایی ) تمامی کمیت های دیگر در فیزیک فرعی هستند

یه سوال باحال از کنکور سراسری! شاید باورتون نشه ولی از این مبحث تو کنکور سوالات متعددی مطرح میشه!!

کدام یکاها، همگی مربوط به کمیت‌های اصلی هستند؟ کنکور سراسری 402

راه حل و توضیحات:

جواب واضحه  گزینه 2 پاسخ ماست، کافی هست که جدول یکاهای اصلی رو بلد باشین ، شاید باورتون نشه بعضی دانش آموزا حتی این سوال رو هم حل نمی کنند!!!!

یه نکته کوچولو شاید تو حل این مدل سوالا برای افزایش سرعت و پیدا کردن جواب درست رد گزینه مارو سریع‌تر به جواب برسونه ، البته این سوال خیلی ساده است ولی تو این سبک سوالا که فرمول نداره و راه حل نداریم رد گزینه خیال مارو جمع‌تر میکنه و شکی که به خاطر استرس سر جلسه کنکور داریم رو کاهش میده و مطمئن‌تر و راحت‌تر میشه کزینه درست رو پیدا کرد که نمونه های پیشرفته ترش رو توی فصل های بعدی می‌بینیم.

سوالات متداول

کمیت فیزیکی یعنی هر چیزی که می‌توان آن را اندازه گرفت و عدد و یکایی برایش مشخص کرد، مثل طول، زمان، جرم یا سرعت.

  • طول بر حسب متر
  • جرم بر حسب کیلوگرم
  • زمان بر حسب ثانیه
  • دما بر حسب کلوین
  • مقدار ماده بر حسب مول
  • جریان الکتریکی بر حسب آمپر
  • شدت روشنایی بر حسب کندلا ( شمع )

تقریبا همه کمیت هایی که به غیر از 7 کمیت بالا تعریف شود جزو کمیت های فرعی حساب می شوند و از ترکیب همان 7 ساخته می شوند. به صورت مثال سرعت ، تندی ، شتاب ، نیرو ، فشار ، میدان الکتریکی و … همگی جزو کمیت های فرعی هستند.

  • کمیت‌های اصلی: پایه و اساس اندازه‌گیری‌ها هستند و مستقل‌اند، مثل طول، جرم و زمان.

  • کمیت‌های فرعی: از ترکیب کمیت‌های اصلی ساخته می‌شوند، مثل سرعت، شتاب و نیرو.

به این مطلب امتیاز بدهید

★ ★ ★ ★ ★
در حال بارگذاری...
⛔ هنوز هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نفر باش!

درباره ما

وب‌سایت لپ‌کلام با هدف آموزش مفهومی فیزیک و ریاضی طراحی شده است تا سخت‌ترین مطالب را به ساده‌ترین روش به شما آموزش دهد و از یادگیری لذت ببرید.

لینک‌های مهم

شبکه‌های اجتماعی